Rodzaje kasków ochronnych i oznaczenia - jak wybrać odpowiedni model?

Kask ochronny to podstawowy środek ochrony indywidualnej, którego nie powinno się wybierać przypadkowo. Inny model sprawdzi się na budowie, inny podczas pracy na wysokości, a jeszcze inny w zakładzie chemicznym lub przy instalacjach elektrycznych. Znaczenie mają nie tylko konstrukcja i sposób regulacji, ale też normy oraz dodatkowe oznaczenia umieszczone przez producenta.

W tym poradniku wyjaśniamy, jakie są rodzaje kasków ochronnych, czym różnią się poszczególne modele oraz jak odczytywać informacje znajdujące się na certyfikowanym kasku.

Kask do pracy na wysokości

Praca na rusztowaniach, dachach, masztach czy konstrukcjach przemysłowych wiąże się nie tylko z ryzykiem uderzenia przedmiotem spadającym z góry. Podczas potknięcia lub upadku głowa może zostać uderzona również z boku. Z tego powodu klasyczny kask budowlany nie zawsze zapewnia wystarczającą ochronę.

Do prac na wysokości stosuje się kaski spełniające normę EN 12492. Modele zgodne z tą normą przechodzą testy odporności na uderzenia z różnych kierunków, w tym uderzenia boczne.

Kask wysokościowy powinien być wyposażony w czteropunktowy system retencji oraz pasek podbródkowy. Takie rozwiązanie ogranicza ryzyko zsunięcia się kasku podczas gwałtownego ruchu, zahaczenia o element konstrukcji lub upadku.

Kask zgodny wyłącznie z normą EN 397 nie jest przeznaczony do prac wysokościowych. Standardowy kask przemysłowy nie przechodzi takich samych testów bocznych i może nie mieć systemu retencji wymaganego podczas pracy na wysokości.

Kask ochronny z wentylacją czy bez wentylacji?

Wybór pomiędzy kaskiem wentylowanym a modelem ze szczelną skorupą zależy przede wszystkim od warunków panujących na stanowisku pracy.

• Kaski z wentylacją zapewniają lepszą cyrkulację powietrza. Poprawiają komfort podczas intensywnego wysiłku, pracy w wysokiej temperaturze i wykonywania obowiązków na otwartym terenie. Otwory wentylacyjne zmniejszają jednak szczelność skorupy, dlatego taki model nie sprawdzi się wszędzie.
• Kaski bez wentylacji lepiej chronią przed pyłem, rozpryskami cieczy, substancjami chemicznymi oraz zimnem. Są często stosowane w przemyśle chemicznym i spożywczym, a także na stanowiskach narażonych na duże zapylenie lub niską temperaturę.

Przed zakupem dobrze jest sprawdzić nie tylko temperaturę na stanowisku, ale też ryzyko kontaktu z cieczami, pyłem i substancjami niebezpiecznymi. Sam komfort termiczny nie powinien decydować o wyborze.

Regulacja taśmowa czy pokrętło?

Sposób regulacji wpływa na dopasowanie kasku do głowy, a tym samym na wygodę i poziom ochrony podczas pracy.

Zapięcie taśmowe ma prostą konstrukcję, jest niezawodne i zwykle tańsze. Zmiana rozmiaru wymaga jednak zdjęcia kasku i użycia obu rąk, co może być uciążliwe przy częstym zakładaniu oraz zdejmowaniu ochrony głowy.

Pokrętło regulacyjne, nazywane także systemem ratchet, pozwala szybko dopasować obwód kasku jedną ręką. Takie rozwiązanie jest wygodne dla osób noszących kask przez wiele godzin oraz w miejscach, w których konieczne jest częste korygowanie ustawienia więźby.

Precyzyjnie dopasowany kask lepiej trzyma się głowy, nie przesuwa się podczas ruchu i powoduje mniejszy dyskomfort pod koniec zmiany.

Oznaczenia na kasku ochronnym. Jak je odczytać?

Oznaczenia na kasku informują, przed jakimi zagrożeniami chroni dany model i w jakich warunkach może być używany. Sama informacja o spełnianiu normy podstawowej nie zawsze wystarcza. Równie ważne są symbole dotyczące temperatury, odporności elektrycznej, odkształcenia bocznego czy kontaktu ze stopionym metalem.

Norma EN 397 dla przemysłowych kasków ochronnych

Norma EN 397 dotyczy przemysłowych kasków ochronnych stosowanych między innymi w budownictwie, produkcji i pracach technicznych. Określa minimalne wymagania związane z ochroną głowy przed spadającymi przedmiotami.

Obok oznaczenia normy mogą pojawić się dodatkowe symbole:

• -20°C lub -30°C oznacza, że kask został przetestowany w niskiej temperaturze i zachowuje swoje właściwości ochronne na mrozie.
• +150°C informuje o odporności na wysoką temperaturę. Takie kaski mogą być stosowane przy wybranych pracach wykonywanych w gorącym środowisku.
• MM oznacza ochronę przed odpryskami stopionego metalu, istotną między innymi podczas spawania i prac odlewniczych.
• LD wskazuje na odporność na boczne odkształcenie. Parametr ten ma znaczenie podczas pracy w ciasnych i ograniczonych przestrzeniach.
• P oznacza odporność na przebicie, przydatną tam, gdzie występuje ryzyko kontaktu z ostrymi elementami.
• 440 V informuje o podstawowej ochronie elektrycznej i izolacji od napięcia do 440 V.
• 1000 V (EE) oznacza podwyższoną ochronę elektryczną stosowaną przy pracach związanych z instalacjami wysokiego napięcia.

Każde oznaczenie odnosi się do konkretnego zakresu ochrony. Brak symbolu oznacza, że nie należy zakładać odporności kasku na dane zagrożenie.

Norma EN 12492 do pracy na wysokości

Kaski zgodne z normą EN 12492 są projektowane z myślą o wspinaczce i pracach wykonywanych na wysokości. W porównaniu z kaskami zgodnymi z EN 397 są testowane również pod kątem odporności na uderzenia boczne.

Ma to znaczenie podczas pracy na rusztowaniach, dachach, masztach oraz przy wykonywaniu zadań z zakresu alpinistyki przemysłowej. W takich warunkach kask powinien chronić głowę także wtedy, gdy uderzenie nie następuje bezpośrednio z góry.

Znak CE i numer jednostki notyfikowanej

Każdy kask ochronny dopuszczony do sprzedaży na rynku europejskim powinien mieć znak CE. Oznaczenie potwierdza zgodność produktu z wymaganiami obowiązującymi dla danego środka ochrony indywidualnej.

Obok znaku CE może znajdować się czterocyfrowy numer jednostki notyfikowanej uczestniczącej w procesie oceny zgodności. Numer pozwala zidentyfikować instytucję odpowiedzialną za kontrolę produktu.

Data produkcji i okres użytkowania kasku

Data produkcji znajduje się najczęściej po wewnętrznej stronie skorupy lub na jednym z elementów więźby. Może być zapisana jako miesiąc i rok albo kwartał i rok. Przykładowe oznaczenie 3/2021 może wskazywać trzeci kwartał 2021 roku.

Producenci zazwyczaj zalecają wymianę kasku po upływie od 3 do 5 lat od daty produkcji. Dokładny okres użytkowania należy zawsze sprawdzić w instrukcji konkretnego modelu.

Tworzywa sztuczne starzeją się pod wpływem promieniowania UV, wilgoci, wysokiej i niskiej temperatury oraz kontaktu z niektórymi substancjami. Proces ten nie zawsze pozostawia widoczne ślady. Kask może wyglądać dobrze, a mimo to mieć słabsze właściwości ochronne.

Kask należy wymienić także po silnym uderzeniu, nawet gdy na skorupie nie widać pęknięcia ani odkształcenia.

Rozmiar i zakres regulacji

Na kasku lub jego etykiecie znajduje się zakres regulacji, na przykład 52-62 cm. Wartość ta określa obwód głowy, do którego można dopasować więźbę.

Zbyt luźny kask może przesuwać się i zsunąć w chwili uderzenia. Zbyt ciasny powoduje ucisk, ból głowy i zniechęca do prawidłowego noszenia. Przy zamówieniach dla większej grupy pracowników trzeba uwzględnić różne obwody głowy, zamiast zakładać, że jeden model będzie pasował każdemu.

Co sprawdzić przed zakupem kasku ochronnego?

• Do pracy na wysokości wybierz kask zgodny z normą EN 12492, wyposażony w pasek podbródkowy i czteropunktowy system retencji.
• Przy pracy na zewnątrz, w wysokiej temperaturze lub podczas dużego wysiłku rozważ model z wentylacją.
• W środowisku zapylonym, chemicznym lub narażonym na niską temperaturę lepszym rozwiązaniem będzie kask bez otworów wentylacyjnych.
• Gdy kask jest często zakładany i zdejmowany, pokrętło regulacyjne ułatwi szybkie dopasowanie.
• Przy instalacjach elektrycznych sprawdź oznaczenie 440 V lub 1000 V (EE), zależnie od występującego zagrożenia.
• Skontroluj zakres regulacji, datę produkcji, oznaczenie CE oraz informacje o zgodności z wymaganą normą.
• Zapoznaj się z instrukcją producenta, zwłaszcza z zalecanym okresem użytkowania i warunkami przechowywania.

Dobrze dobrany kask ochronny powinien odpowiadać rzeczywistym zagrożeniom na stanowisku pracy. Liczy się norma, konstrukcja, dopasowanie oraz stan techniczny. Kolor czy wygląd mogą być ważne z punktu widzenia organizacji pracy, ale nie zastąpią parametrów ochronnych.